Het Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie (CTB) verricht onderzoek naar de geschiedenis van de Nederlandse taal en de literatuur in Vlaanderen vanaf de vroegste tijden tot het heden. Daarbij staat de zorg en het onderhoud van het Vlaamse literaire en talige erfgoed centraal. Dat onderzoek vertrekt vanuit verschillende invalshoeken. Een deel van de onderzoekers richt zich op het editeren van literaire werken, anderen op het toegankelijk maken van talige en intellectuele bronnen zoals briefwisselingen en egodocumenten. Daarbij speelt de inzet van informatietechnologie een belangrijke rol. Gedigitaliseerde teksten en teksttechnologische instrumenten bepalen steeds meer de basis, de methodologie en de resultaten van het onderzoek. Daarom heeft het CTB van bij zijn oprichting resoluut de kaart getrokken van de digitale geesteswetenschappen. Het CTB produceert bijvoorbeeld elektronische tekstedities en digitale corpora en levert het zowel nationaal als internationaal een belangrijke bijdrage tot de theorie en de ontwikkeling van de teksttechnologie en de digitalisering van literair, talig en intellectueel bronnenmateriaal. Alle onderzoekers schrijven zowel wetenschappelijke artikelen en monografieën als laagdrempelige stukken voor tijdschriften, kranten, blogs en andere populaire media.
In het onderzoeksprogramma van het Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie zijn drie thema's en zes projectlijnen gedefinieerd:
Thema 1: Literair erfgoed
- Projectlijn1 - Uitgave van waardevolle teksten uit de Nederlandse literatuur
Sinds zijn oprichting ontwikkelt en realiseert het CTB uitgaveprojecten en werkt daarbij samen met de Vlaamse universiteiten en literaire uitgevers. De uitgaves van proza en poëzie worden volgens de vigerende wetenschappelijke principes van de editiewetenschap uitgevoerd. Dat leidt tot wetenschappelijk verantwoorde publieksedities die met het oog op de optimale verspreiding van de werken bij voorkeur op de markt worden gebracht in samenwerking met literaire uitgevers. Op die manier werd al proza uitgegeven van o.a. Hendrik Conscience, Johan Daisne, Virginie Loveling, Ivo Michiels, Richard Minne, Stijn Streuvels en Roger Van de Velde; poëzie van Hugo Claus, Jos de Haes, Hugues C. Pernath, Paul Snoek, Eddy Van Vliet en Anton van Wilderode; en de zestiende-eeuwse teksten Spelen van Sinne van Willem Silvius (1562). - Projectlijn 2 - Uitgave van waardevolle oeuvres uit de Nederlandse literatuur
Binnen deze projectlijn wordt vooral de nadruk gelegd op de uitgave van poëtische oeuvres. Inmiddels verschenen de verzamelde gedichten van o.a. Jos de Haes, Hugues C. Pernath, Paul Snoek en Eddy Van Vliet. Het CTB wil onderzoeken of de editie en publicatie haalbaar is van de literaire oeuvres van o.a. Cyriel Buysse, Marnix Gijsen, Maurice Gilliams, Virginie Loveling, Richard Minne, Stijn Streuvels, Herman Teirlinck, Karel Van de Woestijne (proza), Paul van Ostaijen (proza), en Gerard Walschap. - Projectlijn 3 - Corpusopbouw en uitgave van literair-historisch waardevolle correspondenties
Voor de elektronische uitgave van de verschillende correspondenties werd binnen het CTB een technische specificatie uitgewerkt onder de naam DALF: Digital Archive of Letters in Flanders, die als een interne methodologie geldt voor de brievenprojecten van het CTB. DALF is een groeiende multifunctionele textbase waaruit niet alleen elektronische en andere edities van briefwisseling kunnen worden gegenereerd, maar die als tekstcorpus ook historisch, (socio)-linguïstisch (synchroon en diachroon), literair-historisch en -wetenschappelijk onderzoek mogelijk maakt. Op dit moment bevat de textbase ca. 3.000 beschreven, getranscribeerde en geannoteerde brieven van o.a. Cyriel Buysse, Emmanuel de Bom, Richard Minne, Stijn Streuvels, Karel Van de Woestijne, Joris Vriamont en August Vermeylen. Daarnaast heeft het CTB brievenboeken uitgegeven met correspondentie van o.a. Peter Benoit, Emmanuel de Bom, Herman de Coninck, Maurice Gilliams en Karel Van de Woestijne. - Projectlijn 4 - Oorlogsdagboeken
100 jaar na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog wil het CTB nagaan hoe een groot uitgaveproject van oorlogsdagboeken gerealiseerd kan worden. Hiervoor wordt een provisoire inventaris opgemaakt van oorlogsdagboeken van professionele auteurs (b.v. Cyriel Buysse, Virginie Loveling, Stijn Streuvels, Karel Van de Woestijne en Cyriel Verschaeve) en gelegenheidsschrijvers die in aanmerking kunnen komen voor uitgave binnen het project. Elk dagboek zal apart worden uitgegeven volgens de vigerende wetenschappelijke principes. Het is de bedoeling een online publicatie te realiseren waarbij de dagboeken afzonderlijk of in combinatie met elkaar gelezen kunnen worden. Zo zullen bijvoorbeeld alle fragmenten over één locatie of over een bepaalde periode via een kaart en een tijdlijn toegankelijk zijn. Een krachtig zoeksysteem zal het mogelijk maken de teksten op veschillende manieren te ontsluiten en te analyseren. Dit project wil bijdragen tot een documentatie van de gebeurtenissen tijdens de Eerste Wereldoorlog vanuit een veelvoud van persoonlijke percepties.
Thema 2: Talig erfgoed
- Projectlijn 5 - Corpusopbouw van taalgebruik uit alle vorige eeuwen
Over de hele periode waarvoor in de zuidelijke Nederlanden teksten in het Nederlands bewaard zijn gebleven wil het CTB representatieve corpora aanleggen. Dat wil zeggen dat alle taalvormen die in de voorbije 750 jaar werden neergeschreven zoveel als mogelijk in beeld komen: zowel formeel als informeel taalgebruik, met toepassing op een breed spectrum van thema's en gebruikswijzen. - Projectlijn 6 - Digitaal ter beschikking stellen van materiaalverzamelingen op het gebied van talig erfgoed
Het Nederlandse taalgebied beschikt over een uitzonderlijk gediversifieerd areaal van verzamelingen dialectgegevens dat meer dan een eeuw overspant en in Europa zijn weerga niet kent. Ze mogen gerekend worden tot het allerbelangrijkste culturele erfgoed van Vlaanderen, omdat ze de evolutie van de volkstalen indringend documenteren. Het materiaal wordt bewaard op diverse dragers bij verschillende instellingen en personen: van handschriftelijke aantekeningen op papier tot magneetbanden en digitale bestanden. De problemen die dit creëert met betrekking tot de toegankelijkheid en de conservering bemoeilijken de beschikbaarheid voor het onderzoek. Het CTB wil zijn expertise ter beschikking stellen voor het digitaliseren en ontsluiten van deze verzamelingen. Daarnaast wil het CTB ervoor zorgen dat ze vrij ter beschikking worden gesteld van de gemeenschap, voor raadpleging en onderzoek.
Thema 3: Teksttechnologie en digitalisering
Het gebruik van computationele technieken in de geesteswetenschappen is al jaren in opmars en heeft geleid tot de erkenning van de Digital Humanities als vakgebied waarbinnen Humanities Computing de theoretische basis levert. Daarbij wordt niet enkel gefocust op de inzet van informatietechnologie als instrument voor de presentatie van gegevens, maar als betekenisgevende methodologie in het onderzoek. Van bij zijn oprichting heeft het Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie voluit de kaart getrokken van de Digitale Geesteswetenschappen. Het CTB ontwikkelt teksttechnologische instrumenten voor het onderzoek en realiseert digitale cultuurproducten. Daarenboven levert het CTB geregeld bijdrages aan het theoretische debat op het internationale forum. De unieke expertise die het CTB met het onderzoek, de ontwikkeling en de toepassing van de teksttechnologie en de digitalisering in Vlaanderen heeft opgebouwd, wordt ook ter beschikking gesteld van onderzoekers, projecten, en instituten. Heel wat organisaties uit de museum-, archief- en erfgoedsector en uit het academische landschap doen een beroep op die expertise; jaarlijks verleent het CTB advies aan verschillende instellingen, onderzoekers en projecten uit binnen- en buitenland. Daarmee is het CTB de facto het Vlaamse expertisecentrum voor Digital Humanities (Digitale Geesteswetenschappen) in het algemeen en voor teksttechnologie en digitalisering van tekstuele bronnen in het bijzonder.
